Reforma prekršajnog sistema u Crnoj Gori
Ministarstvo pravde Crne Gore sprovodi reformu prekršajnog sistema uz podršku Vlade Kraljevine Norveške kroz projekat koji se implementira u saradnji sa International Management Group-om (IMG ), kancelarija u Podgorici.
Vlada Crne Gore je u julu 2007. godine usvojila “Nacionalnu strategiju reforme pravosuđa za period od 2007. do 2012. godine”, a nakon toga i Akcioni plan za implementaciju Strategije koja kao jedan od prioriteta predviđa reformu prekršajnog sistema u Crnoj Gori.
U cilju izgradnje efikasnijeg i ekonomičnijeg sistema izrađena je “Strategija za reformu prekršajnog sistema u Crnoj Gori” (“Strategija”), koju je u decembru 2008. usvojila Vlada Crne Gore. Strategija sadrži ocjenu statusa i funkcionisanja sistema za rješavanje prekršajnih predmeta u Crnoj Gori, kao i preporuke za sveobuhvatnu reformu koje se odnose na uspostavljanje zakonodavnog okvira, uvođenje novog pasivnog sistema za naplatu novčanih kazni i reorganizaciju prekršajnih organa koji odlučuju u prekršajnim predmetima.
1. Zakonski okvir
Prvi korak u procesu reforme prekršajnog sistema shodno usvojenoj Strategiji je predstavljalo uspostavljanje zakonodavnog okvira i to je postignuto usvajanjem Zakona o prekršajima u decembru 2010. godine (Sl. list CG broj 01/11) i Zakona o izmjenama i dopunama zakona kojima su propisane novčane kazne za prekršaje (Sl. list CG broj 40/11) u julu 2011. godine, ovim zakonom je izmijenjeno 184 zakona, usklađena je kaznena politika i novčane kazne koje su bile iskazane u minimalnoj cijeni rada iskazane su u nominalnom iznosu, shodno Zakonu o prekršajima. Primjena ovih zakona je otpočela 1. septembra 2011. godine.
Novi Zakon o prekršajima uspostavlja potpuno nov i efikasan postupak za procesuiranje prekršajnih predmeta u skladu sa EKLJP i predviđa uvođenje novog sistema naplate novčanih kazni i vođenja prekršajne evidencije - RNKiPE.
U cilju uspješne primjene RNKiPE-a, Ministarstvo pravde je donijelo četiri podzakonska akta i to:
Uputstvo za unos, kontrolu i izmjenu podataka u registru novčanih kazni ,
Pravila za pristup Registru novčanih kazni ,
Pravilnik o sadržaju i načinu vođenja registra novčanih kazni,
Pravilnik_o_načinu_vođenja_prekršajne_evidencije.
Opširnije
Novim Zakonom o prekršajima uvedene su značajne novine kao što su:
- prekršajni nalog čijom se primjenom veliki broj predmeta rješava izvan suda;
- prekršajni postupak je pojednostavljen i završava se na jednom usmenom pretresu;
- sporazumom o prihvatanju odgovornosti i sankcije između ovlašćenog organa i okrivljenog pojednostavljuje se i ubrzava prekršajni postupak;
- uvodi se institut povraćaja u pređašnje stanje;
- stvarna nadležnost za odlučivanje u prekršajnim predmetima prenosi se na sudove. U prelaznom periodu stvarno nadležni za prekršaje su područni organi i Vijeće za prekršaje;
- definisan je novi način dostavljanja pismena;
- novčane kazne se mogu izvršiti: pasivnim izvršenjem preko Registra novčanih kazni, prinudnom naplatom i zamjenom novčane kazne kaznom zatvora. Eliminisana je naplata novčanih kazni na licu mjesta i ustanovljen je sistem praćenja i osiguravanja njihovog plaćanja.
- po prvi put se uvodi rad u javnom interesu, koji može biti izrečen umjesto novčane kazne ili kazne zatvora uz saglasnost okrivljenog;
- umjesto kazne zatvora može se izreći uslovna osuda.
2. Registar novčanih kazni i prekršajne evidencije
Jedna od najznačajnijih novina Zakona o prekršajima je uvođenje Registra novčanih kazni i prekršajne evidencije. Registar je novi, pasivni sistem naplate prekršajnih kazni, sa centralnom bazom podataka, koja će doprinijeti efikasnoj i sistematizovanoj naplati novčanih kazni.
Opširnije
Registar novčanih kazni i prekršajne evidencije je centralizovana elektronska baza podataka koja sadrži podatke o svim neplaćenim prekršajnim novčanim kaznama i izrečenim prekršajnim sankcijama i u ovaj sistem su uvezani svi subjekti koji imaju nadležnosti u oblasti prekršaja u Crnoj Gori.
Uspostavljanju RNKiPE-a u Crnoj Gori predhodila je detaljna analiza stanja IKT infrastrukture i procjena troškova za njeno unapređenje kroz “Izvještaj o izvodljivosti izrade i implementacije Registra prekršajnih kazni u Crnoj Gori sa preporukama za dalje aktivnosti“ koji je uradilo Ministarstvo pravde u saradnji sa ekspertima iz Visokog sudskog i tužilačkog vijeća BiH. Nivo dobre saradnje postignut između dvije države rezultirao je doniranjem softverske aplikacije RNKiPE-a od strane VSTV-a. Aplikacija je modifikovana shodno potrebama crnogorskog prekršajnog sistema i uspješno se koristi od 1. septembra 2011.
RNKiPE omogućava ovlašćenim organima poput sudova, policije, poreske uprave, uprave carine, itd. da unose i preuzimaju potrebne podatke, kao i da prate izvršenje prekršajnih sankcija. Posljedice upisa neplaćene novčane kazne u Registar prekršajnih kazni su, na primjer, nemogućnost produženja važnosti vozačke dozvole ili registracije motornog vozila. Očekuje se da će novi sistem pasivne prinudne naplate za rezultat imati bolje izvršenje kazni i znatno povećanje naplate prekršajnih kazni. Ministarstvo pravdeje odgovorno za Registar prekršajnih kazni.
U inicijalnom periodu od septembra do decembra 2011. godine, rezultati uspostavljanja RNKiPE-a ukazuju na pozitivan trend u naplati prekršajnih kazni, skoro 50% izrečenih novčanih kazni je naplaćeno pasivnim putem.
3. Promocija i obuka
Program obuke za primjenu novog Zakona o prekršajima obuhvata kako predavanja i prezentacije o novom Zakonu tako i obuke za rad na samoj softverskoj aplikaciji RNKiPE-a. Prva faza obuka je obavljena u periodu od usvajanja Zakona o prekršajima do početka njegove primjene 1. septembra 2011. godine, a druga faza se odvija od usvajanja Zakona i još uvijek traje. Ministarstvo pravde obezbjeđuje sve potrebne obuke shodno iskazanim potrebama svih zainteresovanih inspekcija kako državnih organa tako i organa lokalnih uprava. Do sada je preko 500 državnih službenika obučeno za primjenu zakona o prekršajima i korišćenje RNKiPE aplikacije.
Posebna pažnja je posvećena obuci sudija za prekršaje i predsjednika organa za prekršaje. U cilju obuke sudija o najznačajnijim principima EKLJP koji se odnose na prekršajnu materiju, Ministarstvo pravde je u saradnji sa AIRE Centrom iz Londona i IMG Kancelarijom pripremilo brošuru koja sadrži najznačajnije izvode iz prakse Suda za ljudska prava, koja će služiti kao značajan materijal prilikom obuke sudija i drugih službenika za primjenu novog Zakona o prekršajima.
Dokumenta – linkovi:
• Strategija za Reformu prekršajnog sistema u Crnoj Gori za 2007-2012
• Zakon o prekršajima
• Zakona o izmjenama i dopunama zakona kojima su propisane novčane kazne za prekršaje
• Analiza rada organa za prekršaje za 2008. godinu
• Analiza uticaja Zakona o prekršajima na rad ministarstva i ostalih organa uprave
• Analiza mogućnosti uspostavljanja „Registra novčanih kazni i prekršajne evidencije“ u Crnoj Gori
• Akcioni plan za uspostavljanje Registra novčanih kazni i prekršajne evidencije u Crnoj Gori
• Izvještaj o stanju IKT infrastrukture i mreže neophodne za uspostavljanje RNKiPE-a u Crnoj Gori
• Brošura, izvodi iz prakse Evropskog suda za ljudska prava koja se odnosi na prekršajnu materiju
• Informacija za Vladu – Rezultati ostvareni u primjeni novog Zakona o prekršajima za period 1. septembar – 1. decembar 2011.
